🔥 sosyalhizmet.com
Kamuya Açık Hukuk ve Mevzuat Kalkanı

Yasal Mevzuat ve Açık Kaynak Kütüphanesi

Hiçbir memurun “bizim genelgemiz böyle”, “sistem izin vermiyor” veya “yönetmelik değişti” diyerek anayasal haklarınızı gasbetmesine izin vermeyin. Aşağıdaki tüm metinler kamuya açık resmi kaynaklara ve özgür ansiklopedi arşivlerine doğrudan bağlıdır.

⚖️ Hukuki Altın Kural: Normlar Hiyerarşisi Nedir?

Türkiye Cumhuriyeti hukuk düzeninde kurallar bir piramit gibidir. Alt basamaktaki bir genelge, tebliğ veya yönetmelik; üst basamaktaki Kanun’a, Anayasa’ya ve Uluslararası Sözleşmelere aykırı olamaz. Çatışma çıktığında üstteki kural uygulanır.

1. ZİRVE (En Üst) BM Engelli Hakları Sözleşmesi (CRPD) & 1982 Anayasası (Md. 90)
2. KANUNLAR 5378 Sayılı Engelliler Kanunu, Türk Ceza Kanunu (Md. 122)
3. YÖNETMELİKLER Erişilebilirlik ve Erişkin/Çocuk Sağlık Kurulu Yönetmelikleri
4. EN ALT BASAMAK Genelgeler, Tebliğler ve Kurum İçi Talimatlar (Hak Kısıtlayamaz!)

1. Uluslararası Sözleşme ve Anayasal Güvence

Uluslararası Antlaşma — Anayasa Md. 90 Kalkanı

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi (CRPD) ve İhtiyari Protokol

Türkiye tarafından onaylanarak iç hukukun parçası haline getirilmiştir. Anayasa’nın 90. maddesi gereği kanunlarla çatışması halinde doğrudan bu sözleşme hükümleri esas alınır. Bağımsız yaşam (Md. 19), kişisel hareketlilik (Md. 20), erişilebilirlik (Md. 9) ve yasa önünde eşit tanınma (Md. 12) güvencesidir.

“Anayasa’nın 90/5. maddesi uyarınca kanun hükmünde olan ve iç hukuk kurallarıyla çatışması halinde öncelikle uygulanması zorunlu bulunan Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin 9, 12, 19 ve 20. maddeleri gereğince bağımsız yaşam ve erişilebilirlik hakkımın engellenmesi hukuka aykırıdır.”
2709 Sayılı Kanun — Temel Haklar

1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Madde 10, Madde 61 ve Madde 90)

Madde 10: Engelliler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz (pozitif ayrımcılık anayasal emirdir).
Madde 61: Devlet, engellilerin korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.

“Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 10. maddesi uyarınca engelliler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağı ve 61. maddesi gereğince devletin toplum hayatına intibakı sağlayıcı tedbirleri alma yükümlülüğü bulunduğu açıkça hükme bağlanmıştır.”

2. Temel Kanunlar ve Ceza Yaptırımları

Çerçeve Yasa — 5378 Sayılı Kanun

5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun

Doğrudan ve dolaylı ayrımcılığı yasaklar, kamu kurumları ile kamuya açık tüm alanların (binalar, kaldırımlar, toplu taşıma, dijital hizmetler) erişilebilir olmasını zorunlu kılar ve “makul düzenleme” yapılmasını emreder.

“5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un 4/A maddesi uyarınca engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasak olup, aynı Kanun’un 7. ve Geçici 2/3. maddeleri gereğince kamuya açık alan ve hizmetlerin erişilebilir kılınması yasal zorunluluktur.”
Ceza Hukuku — 5237 Sayılı TCK Md. 122

Türk Ceza Kanunu Madde 122 — Nefret ve Ayrımcılık Suçu

Engellilik nedeniyle bir kişiye kamuya arz edilmiş bir hizmetten yararlanmayı engelleyen, alışveriş veya işe alımını reddeden ya da olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını önleyen kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörür.

“5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 122. maddesi uyarınca engellilik nedeniyle kamuya arz edilmiş bir hizmetten yararlanmanın engellenmesi ‘Nefret ve Ayrımcılık’ suçunu oluşturmakta olup cezai sorumluluk doğurmaktadır.”
İkincil Mevzuat — Yönetmelikler

Sağlık Kurulu Raporları ve Erişilebilirlik İzleme Yönetmelikleri

Sağlık kurulu raporlarına 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü nezdinde itiraz hakkını düzenleyen yönetmelik ile valilikler bünyesindeki Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonlarının idari para cezası kesme yetkisini düzenleyen yönetmelik metinleri:

3. Kamuya Açık Kütüphaneler ve Ücretsiz Başvuru Mercileri

🏛️ TİHEK (Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu)

6701 sayılı Kanun kapsamında engellilik temelli ayrımcılık ihlallerinde vatandaşların ücretsiz başvurabileceği ve ihlal halinde idari para cezası verebilen kurum.

6701 Sayılı Kanun Vikipedi

⚖️ Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık)

6328 sayılı Kanun kapsamında idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı ücretsiz başvuru merciidir; yapılan başvuru idari dava açma süresini durdurur.

6328 Sayılı Kanun Vikipedi

📚 TBMM Açık Erişim & Kütüphane Arşivi

Türkiye Büyük Millet Meclisi tutanakları, kanun gerekçeleri, araştırma komisyonu raporları ve yasama belgelerinin kamuya açık dijital kütüphanesi.

TBMM Açık Erişim Kütüphanesi

🌍 BM OHCHR & Engelli Hakları Komitesi Arşivi

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Komitesi’nin Genel Yorumları (General Comments) ve ülkelere yönelik bağlayıcı tavsiye kararları arşivi.

BM CRPD Komitesi (Açık Arşiv) Vikipedi: Engelli Hakları
🤖 AI Hak Asistanı