Çocuk Mahkemeleri ve Sosyal İnceleme Raporları

0
5222

ÇALIŞMANIN KONUSU VE KAPSAMI                                            

Bugün, çocuğun refahını birincil ilke olarak benimsemiş çocuk mahkemelerinde, sosyal inceleme raporu (SİR) temel etkinliklerden biridir; Suç işleyen çocuğun toplumla bütünleşmesini amaçlayan adalet sistemlerinde,” SİR olmaksızın çocuk hakkında sağlıklı bir karar alınamayacağı baştan kabul edilmiştir.

“Çocuk Mahkemeleri ve Sosyal İnceleme Raporları” adlı bu kitabın konuşu, çocuk mahkeme (erindeki SİR uygulamalarıdır.  Kitabın temel aldığı araştırma Türkiye’de, araştırma yapıldığı sırada mevcut olan dört çocuk mahkemesinin birinde ., yürütülmüştür. İstanbul (1.) Çocuk Mahkemesi**, diğer mahkemeler arasında, hazır­lanan SİR sayısının çokluğu açısından başta gelmektedir.

“Çocuk Mahkemesi ve Sosyal inceleme Raporu araştırmasında vurgulanan önemli noktalardan biri, SİR’in bir kuramsal temelinin olması gereğidir. Bu temel, SİR her şeyden önce bir sosyal hizmet etkinliği olduğu için, sosyal hizmet kuramları tarafından belirlenir. Çocuk mahkemelerinde hazırlanan SİR’in kuramsal temeli, suçluluk kuramları ve adalet sistemine ilişkin yaklaşımlardan da etkilenir. Bu temel, sosyal inceleme raporlarının içerik ve biçimini, giderek işlevsellik düzeyini belirler.

“Çocuk Mahkemesi ve Sosyal inceleme Raporları araştırmasında” çocuk mahkemelerindeki uygulamayı değerlendirmek üzere bir “model SİR” oluşturulmuştur. “Model SİR”, sosyal hizmetin sistem kuramına dayalı uygulama modelleri esas alınarak geliştirilmiştir. Bu kuramsal temel, toplumsallaşma-yeniden toplumsallaşma boyutunu içeren suçluluk kuramı ve refah yaklaşımını ‘benimsemiş bir çocuk adalet sisteminin beklentileriyle de çakışmaktadır.

Çocuk Mahkemesi ve Sosyal inceleme Raporları araştırmasında vurgulanan ikinci önemli nokta, SİR’in çocuk mahkemesinin bir parçası olduğu, ondan etkilendiği ve onu etkileyeceği görüşüdür. Bu görüş gereği, SİR uygulamalarının içinde yer aldığı örgütsel ve sistemsel bağlam, tarihsel gelişim süreci, içinde.. incelenmiştir. Yine bu çerçevede, SİR   uygulamalarının en geliştiği ülkelerden biri olan İngiltere, örnek olması amacıyla alınmış ve çocuk adalet sistemiyle SİR ara­sındaki bağlantılar gözden geçirilmiştir. Avrupa’da, 20. yüzyılın başında ortaya çı­kan çocuk mahkemelerinin Türkiye’de niçin “çok sonra” kurulduğu sorusu, bu ülke için “çocukla ilgili tarihsel gelişim sürecinin ayrıntılarıyla incelenmesi gereğini orta­ya çıkarmıştır. Kitapta İngiltere ve Türkiye örnekleri bağımsız birer araştırma olacak kadar kapsamlıdır. Ancak bu bölümler özellikle geniş tutulmuştur. Çocuk adalet sis­temleri İçinde mahkemeler ve onların en önemli parçası olan SİR’lerin yapısı, işlevleri konusunda doğru yargılara varmak ve gelecekte de bu araştırmanın so­nuçlarından gerçekçi bir biçimde yararlanmak için, bu konuların ayrıntılı bilinmesin­de yarar vardır.

“Çocuk Mahkemesi ve Sosyal İnceleme Raporları” araştırması, Türkiye’de SİR’ler üzerinde yürütülen ilk kapsamlı çalışmadır. Bu çalışma, SİR’ler açısından bir çocuk mahkemesinin ilk kuruluş yıllarının da bir değerlendirmesi olmaktadır. Bi­lindiği gibi, Türkiye’de ilk çocuk mahkemeleri arasında bulunan İstanbul (1.) Çocuk Mahkemesi, 1987 yılı sonunda kurulmuştur. “Çocuk Mahkemesi ve Sosyal İncele­me Raporları” araştırması İse 1988-1991 yılları arasında hazırlanan SİR’lerle ilgili­dir. Yurtdışında, bu alanda çeşitli araştırmalar yapılmış olmakla birlikte, SİR’lerdeki kuramsal temelin böylesine irdelendiği çalışmaların yok denecek kadar az olduğu görülmüştür.

Sonuç olarak “Çocuk Mahkemesi ve Sosyal İnceleme Raporları” araştırma­sı, sosyal hizmetin kuram-uygulama bütünlüğüne bir katkı olduğu kadar, çocuk mahkemelerinde SİR uygulamalarının geliştirilmesi açısından da bir temel ortaya koymaktadır. Aşağıda bu çalışmanın bölümleri kısaca tanıtılmaktadır.

KİTABIN PLANI

“Çocuk Mahkemeleri ve Sosyal İnceleme Raporlan” kitabı yedi bölümden oluşmuştur. Bölüm 1‘de, tarihsel gelişim süreci İçinde çocuk mahkemeleri ve SİR ele alınmıştır. Bu bölümde çocuk mahkemelerinin tarihsel gelişimi,, çocuk adalet sistemindeki yaklaşımlar ve SİR’in yasal-kurumsal gelişimi incelenmiştir.

Bölüm 2, İngiltere’deki çocuk mahkemeleri ve SİR uygulamalannı kapsa­maktadır. İngiltere’de geniş bir sosyal hizmetler ağı mevcuttur ve “korunması gere­ken çocuk”a bütünsel bakış açısı, bu hizmetlere damgasını vurmuştur. Böyle bir yapı içinde SİR’in önemli ve işlevsel olduğu gözlenmektedir, ingiltere’de, 1970’ler-den itibaren çocuk adalet sisteminin “refah” yaklaşımından “adalet” yaklaşımına kaydığı görülüyorsa da, çocuk yasalarında çocuğun refahının birincil ilke olarak yer alması ve 20. yüzyı! boyunca gelişen çocuk kurumları, suçlu çocuk açısından bir güvence oluşturmaktadır. “Çocuk Mahkemesi ve Sosyal İnceleme Raporlan” çalış­masında, çağdaş işleyişe bir örnek oluşturması açısından İngiltere’deki sistemin ay­rıntılı ele alınması uygun görülmüştür. İngiltere’nin seçiminde araştırmacının bu ül­keyi tanıması da rol oynamıştır. Bu bölüm içinde İngiltere’de çocuk mahkemelerinin gelişimi, bugünkü durumu, çocuk adalet sürecinin aşamalan, çocuk suçluluğunun özelliklerine göre mahkeme kararlannın uygulanması ve SİR’ler incelenmektedir. Bu arada NACRO* tarafından düzenlenen bir SİR örneği de son altbölûmde yer al­maktadır.

Bölüm 3’e Türkiye’deki çocuk mahkemeleri ve SİR uygulamaları ele alın­maktadır. Ingilteredeki çocuk mahkemelerinin tarihçesi, aynı zamanda “çocuk’Ia il­gili gelişmeleri de gözler önüne seren bir altbölümdür. Türkiye’de çocukla ilgili geliş­melere tarihsel bir bakış altbölümünde ise, bu ülkede çocuk mahkemelerinin niçin geciktiği sorusuna bir yanıt aranmaktadır. Bu inceleme sadece bu sorunun yanıtını vermekle kalmamış, bugünkü çocuk mahkemelerinin yapısına da bir ışık tutmuştur. Türkiye’de “çocukla ilgili gelişmelerin tarihçesi incelenirken, çoğu zaman kaynaklar­dan doğrudan alıntılar tercih edildi. Hem, bugün sadece bellibaşlı kütüphanelerde ve sahaflarda bulunabilen bu kitapların gelecek kuşaklara bu yolla daha iyi tanıtıla­cağı; hem de ilgililerin görüşlerini kendi yazdıklanndan aktarmanın daha doğru ve etkili olacağı düşünüldü. Bu bölümde ele alınan diğer konular arasında Türkiye’de çocuk adalet sisteminin yasal temeli, adalet sürecinin aşamalan, çocuk suçluluğu­nun özellikleri, mahkemelerdeki karar türleri ve SİR’ler bulunmaktadır.

Bölüm 4’te bir sosyal hizmet etkinliği olarak SİR ele alınmaktadır. SİR, sos­yal hizmetin ortak yapısal öğeleri ve sosyal hizmet kuramları açısından incelen­mektedir. Bu bölümde SİR’in içeriği ve işlevleriyle sosyal hizmetin kuram-uygu-lama bütünlüğü arasındaki bağlantılara dikkat çekilmektedir.

Bölüm 5, “Çocuk Mahkemesi ve Sosyal İnceleme Raporları” araştırmasının kuramsal modeli ile yönteminin ele alındığı bölümdür. Bu bölümde ilk olarak, SİR için bir kuramsal model denemesine girişilmiş ve sistem kuramına göre SİR’in açılı­mı gerçekleştirilmiştir. “Model SİR”i oluşturma adımlarının İncelendiği bu altbölüm, içerik ve biçime ilişkin somut bilgilerle sona ermektedir. İkinci altbölûmde, araştır­manın ana amaçlarına dayalı alt amaçlar sorularla belirtilmiştir. Araştırmanın yönte­mine ilişkin altbölûmde ise; araştırma modeli, belgelerin tarandığı kurum olan İstan­bul (1.) Çocuk Mahkemesi, içerik çözümlemesi ve istatistiksel çözümleme konularında gerekli açıklamalara yer verilmiştir.

Bölüm 6, “Çocuk Mahkemesi ve Sosyal İnceleme Raporları” araştırmasının bulguları ve yorumunu kapsamaktadır. Bu bölümde araştırmanın amaçlan doğrultu­sunda bulgular üç altoölûmde ele alınmış ve yorumlanmıştır. Birinci altbölûmde SİR’lerin içeriği; ikinci altbölûmde SİR’lerin biçimi; üçüncü altbölûmde ise mahkeme kararlarıyla SİR arasındaki ilişkilere ilişkin bulgular ve yorumu yer almıştır. Bulgu­lar, “model SlR”e göre bugünkü SİR uygulamalarının niteliğini içerik, biçim ve iş­levsellik açısından ayrıntılı olarak betimleyebilmiştir.

Kitabın PDF haline ulaşmak için:

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Anti-Spam Quiz: